Honou! met November se holderstebolder. Sit terug in jou russtoel en reis saam met Mooiloop deur ons land en anderkant Afrika.

Gee 'n hand vir bewaring - 4x4 Outreach
Bosberaad

Dis alles die mens se toedoen dat die aardbol so swaar trek. Oorbevolking, aardverwarming en 'n skrikwekkende verlies aan fauna en flora. Vra maar die Kaapse bergsebra. Gelukkig is daar ook mense wat baie hard werk om die teenoorgestelde te help gebeur. Gerrit Rautenbach het saamgery op die Toyota 4x4 Conservation Outreach om te ervaar hoe 'n stukkie van die legkaart herbou word.

Dit was eens so. Oneindige vlaktes, ononderbroke en sonder littekens. Magtige Afrika het ver uit gestrek; so wyd as die Heer se genade. Seisoene het gekom. Seisoene het gegaan. Al die afstammelinge van Noag se ark het in vrede geleef. In harmonie, maar op die natuur se manier.

Elke dag skuif die son oor die aarde en wanneer hy saans plek maak vir die maan, strek die koning van die veld hom uit, snuif die stoflug en kondig sy heerskappy aan. As hy honger is, gaan hy vang; as hy lui is, gaan hy weer lê. Wan-neer die son weer opkom, strek Afrika se oudste mens homself uit waar hy met sy kop op sy skouer lê en slaap het. En hy snuif die oggendlug genoeglik. As hy honger is, gaan hy jag. En net genoeg. Altyd net genoeg.

Hou saam bosberaad op bladsy 22.

Kopreis - Fotoverhaal
Die Kalahari deur sy mense se oë

Fotograaf Cara Bakkes het besef die oorvloed fotografieboeke oor die Kalahari is, soos haar eie foto's, deur buitestanders geneem. Sy het gewonder hoe die Kalahari se mense hul eie plek sien - wat vir hulle mooi en lelik is tussen die dor sand en kameeldorings. Maar toe kom haar ma, Nanna, agter só mooi kan die duinekinders ook nie aldag sien nie, want die drinkwater goël met hul oë. Haar pa, Johan Bakkes, vertel die verhaal.

Die Khomani-San, Suid-Afrika se "eerste mense", bevind hulle vandag saam met die nasate van Nama-, Khoi-Khoi- en bruin groepe tussen die duine suid van die Kgalagadi-oorgrenspark in die nedersettings Welkom, Witdraai en Andriesvale. Dit is 'n harde wêreld vir dié wat daar moet oorleef. Dit is ook 'n ongelooflik mooi en baie spesiale plek vir die reisiger wat daar aandoen. Behalwe die natuur maak die Kalahari-mens 'n besoek aan dié ongenaakbare wêreld onvergeetlik.

In die September 2008-uitgawe het ek in Mooiloop vertel hoe die San hul kultuur vir hulself terugvat, al bly baie in informele sink- en Hop-huise, meesal sonder Eskom-krag. En al is die water uit boorgate in die droë rivierlope brak - baie brak. Maar soos wat ek toe aan die voete van oom Jan van der Westhuizen gesit het, sit ek nou ook en luister, maar dié keer na my dogter, Cara.

Kyk hoe die Khomani-San hul wêreld sien op bladsy 30.

Bestemming - Paternoster
Rooi goud, inkommers, locals en die gavamint

Die kreef raak gewoond daaraan, het André P. Brink in 'n roman geskryf. Op Paternoster moet nog 'n paar ouens aan 'n paar goed gewoond raak, skryf Peet Steyn.

Paternoster se mense tel nie graag hul woorde nie. Hulle meet ook nou nie juis hul sinne nie. Net soos die see en wind, is 'n ding daar nou maar soos hy is, en word hy ook so gesê.

Iets wat wel gemeet en getel word, is die dae vóór die kreefseisoen nou eintlik volgens die gavamint oopmaak. Maar wat die gavamint sê en wat die locals sê, is maar 'n bietjie soos politiek; die aand- en môrepraatjies stem nie ooreen nie.

Kreef, of rooi goud soos hy in Paternoster en omstreke genoem word, of Jasus lalandii soos die slim ouens hom roep, is oorspronklik net deur Portugese seevaarders en seker die San geëet. Dié ou skulpdier het eers onlangs gewild (en duur) geraak.

Lees wat die locals oor die inkommers en die gavamint se kreef-permitte te sê het op bladsy 44.

Skrywersdorp - Windhoek, Namibië
Windhoek

Windhoek, Namibië is Daniel Hugo se Jerusalem én sy Rome: die heilige stad waar hy met die Sestigers se verbysterende woorde kennis gemaak het nog vóór hy sy eie hand aan die digkuns gewaag het.

Rondom Windhoek lê daar berge: die Auasberg, die Erosberg en die Khomas-hoogland. Windhoek self is soos Rome gebou op heuwels. Byna al die strate het dus 'n helling, ook John Meinertstraat 118 in Windhoek-Wes waar sewe Hugo-kinders in 'n pastorie grootgeword het.

Hellings is ideaal vir lewenslustige seuns oneindig gefassineer deur wiele. Vandat ons drie oudste broers 'n hamer en 'n saag kon vashou, het ons kaskarre gebou. Om afvalhout by bouwerwe te kry, was maklik genoeg. Die grootste gesukkel was om gepaste wiele te vind vir daardie lewensgevaarlike houtgevaartes. Gelukkig was daar gedurig kleuters in die huis in die gedaante van 'n jonger broer en susters. Ek weet van meer as een stootkarretjie wat "afgeskryf" moes word sodat ons sy wiele kon gebruik.

Uit radeloosheid het my pa op 'n keer groot wiellaers by 'n Volkswagen-garage gekry. Die staallaers sonder enige band rondom maak 'n helse lawaai op 'n geteerde afdraande. Dit laat die kaskar ook so vibreer dat die bestuurder se tande klapper en hy dubbel begin sien.

Lees verder op bladsy 50.

Kultuurreis - Oos-Kaap
Singende sangomas

Die Oos-Kaap se rituele slaan jou net so stom soos sy riviere en watervalle, skryf Sybrandus Adema nadat hy gaan kyk het na die seremonie hoe 'n vriendin sangoma geword het.

Dit begin werklik in die pragtige Port St. Johns waar twee straatblokke 'n hand vol winkels en verveelde smouse voor omskepte vraghouers 'n bestaansrede gun. Die dorp - wat lank-lank gelede 'n nes van wapensmokkelary was - se enigste herinnering aan daardie gewelddadige tydperk is die Slag om Klankstelsels wat nou jou oortromme(nd) vanuit elke winkel aanval.

Ons het die vorige dag deur donkies en beeste gevleg vanuit die verweerde binnelandse hoogtes na benede na die tropiese kus. 'n Vriendin, Sheila Dörje (nou Nobuyile "Sy wat terugkeer"), word sangoma ná jare se spirituele reis.

Laatoggend - dit is mos die rustige Oos-Kaap - word ons deur haar mede-amathwasa (leerling-sangomas) ontmoet wat uitgedos in rooi kleding en met baie krale versier is. Een van hulle het ook 'n hele klomp hoendervere wat haar hare bedek. Dié stokkiesdraers wat later spiesdraers sal word, klim in 'n motor waaruit Vivaldi basuin en die rit na êrens begin.

Vind uit wat gebeur by so 'n seremonie by op bladsy 58.

Kosreis - Mosselbaai
Skeurbuik se moses

Nes 'n gehawende seilskip honderde jare gelede het ons gesin Mosselbaai as skuiling binnegevaar - en gevoed en gekoester weer bolseil uitgevaar, skryf Mariëtte Crafford.
"Die een hewige storm ná die ander het die skip getref en die fokmas, die grootsteng en ra is afgeskeur en het oorboord gespoel. Die roer het gebreek en die houtromp het begin lek."

Die houtkatel in Hester en Anton Bosman se gastehuis Huijs te Marquette in Mosselbaai, Suid-Kaap, se beddegoed kraak wit en bros toe ek omdraai. Die kwaaiste stormjaar wat die Kaapse kus die afgelope dekade beleef het, woed in 'n vernietigende bui. Die skoolvakansieweek val daarmee saam. Nie goeie tydsberekening as 'n mens wil padvat see toe nie, maar dit was al kans om weg te kom.

Dit was 'n dag waarin ons op pad uitgelewer was aan die natuurkragte. Ons moes deur reënbuie piekel en plek-plek deur waters oor die pad waad. Ons het strome van seën van bowe en wind van alle kante af trotseer. Maar ek en my kinders, Mariella en Peter, moes asemskep en tot verhaal kom ná 'n ewe stormagtige seisoen van die gemoed.

Huijs te Marquette, het die naambordjie gesê. Met ses geweltjies wat soos 'n skip se seile met hul punte in die wind staan, het die gastehuis ons opgeval en ons het nét daar voor die voordeur op 'n parkeerplek stilgehou. 'n Windvlaag het ons letterlik teen die voordeur vasgewaai, en by die voorhuis, deur die geure van meubelolie, naeltjies en kaneel, ingewaai.

Gelukkig was daar nog een leë kamer; in al 26 beddens van dié gastehuis se backpackers in die tuin het 'n lyf geskans teen die gure weer in 'n bondeltjie gelê.

'n Osstertbredie en gestoofde patats, sien ek in die verbygaan, was dié aand op die spyskaart. Kos in my omgewing gaan selde ongesiens en ongeproe by my verby, maar daardie aand is dit te laat en ons is te poegaai om te eet.

Maak saam kos (resepte ook beskikbaar) op bladsy 64.

Bewaring - Wildehonde
Verfspatsels in die veld

Wildehonde in kleiner reservate moet gereeld hervestig word omdat hul grondgebied te beperk is en inteling tot gevolg kan hê. Dawid de Wet was onlangs by om te kyk hoe 'n trop in 'n nuwe gebied vrygelaat is, hoe hul neefs hul mislei én wat gebeur wanneer 18 honde om 'n been baklei.

Kom, Oubaas se oulike honne," dink ek, "kom!" Miskien is ek verniet bekommerd, hierdie is mos nie ou Wagter wat mooi geleer is om op die werf te bly nie.

Ons is in 'n aanhoudingsboma in Botswana se Noordelike Tuli-reservaat saam met 18 wildehonde wat uit die Marakele- Nasionale Park in die Waterberg van Limpopo kom. Hulle het die afgelope vyf maande in die kamp strekoefeninge gedoen, ore gespits en hul neuse aan dié veld gewoond gekry. "Kom saam wanneer ons die wildehonde vrylaat," het die Trust vir Bedreigde Natuurlewe (EWT) en Land Rover SA genooi, en Mooiloop het nie op hom laat wag nie.

Lees verder op bladsy 70.

Die naweek - Tonteldoos
Net 'n boom en 'n stopstraat?

Die plekkie Tonteldoos naby Dullstroom in Mpumalanga kry glo sy naam van dié outydse soort pypaansteker wat in die lang tamboekiegras daar verlore geraak het. 'n Mens soek selfs op 'n landkaart na Tonteldoos, skryf Carié Maas.

Ons kuier op Tonteldoos die dag toe Johnny Kinneke se swaeltjie terugkom huis toe. Die Hoëveld is nog witlelik ná die winter, die hele Mpumalanga stik in die rook van veldbrande en die vrugtebome begin plek-plek bang blom en staan elders al vol in die pienk. Want Tonteldoos is vrugtewêreld, geelperskewêreld. En met so 'n outydse naam natuurlik ook mampoerwêreld.

'n Sterk dop kan jy daar nog kry, 'n skeut geskiedenis en selfs 'n kuiergat of drie (nee, nie óf nie, daar is net drie, en dit, sal dit gou blyk, is báie).

Maar hierdie spikkel op die landkaart moet een van daardie soort bestemmings wees wat 'n mens eerder definieer aan die hand van wat nié daar is nie.

Vind uit wat op Tonteldoos te vinde is op bladsy 76.

Kroegkruip - Die Barrydale Karoo-hotel
'n Gelukkige man
Deur Johan Bakkes

Dit is snikheet-twaalfmiddag se warm in die Klein-Karoo. Die Barrydale Karoo-hotel is so toe soos 'n klei-os se oog. Hulle het gewaarsku: "Philip maak net oop as hy wil of as hy van jou hou."

Ek leun teen die deurklokkie aan. Een, twee keer. Dof hoor ek voetstappe. Skrefie oop loer 'n oog.

"Ja?"
"Ek wil graag 'n ietsie gebruik - het julle 'n kroeg?"
Die deur beur 'n bietjie groter oop.
"Ek sit met 'n helse babelas, ek het gisteraand hier in my eie hotel gekuier," kom die antwoord en die oog bekyk my op en af.
Stilte.
"Oukei, kom maar in."
Ek stap 'n ander wêreld binne ...

Johan neem ons vanaf vandeesmaand saam na geskiedkundige watergate in ons land in sy nuwe reeks, Kroegkruip, op bladsy 80.

Anderkant Afrika - Val(k)skermsweef
Sweef soos 'n arend

'n Roofvoël se grasieuse vlug op lugstrome kan nie anders as om die mens met verwondering te vervul nie. Corlius Jooste het hom oorgegee aan elkeen se versugting om so te kan sweef - deur letterlik die gevleueldes se vlerkspan te volg.

Die wind suis deur die kabels van die skermvlieër. Doer onder lê die silwerblou Fewa-meer en die dorpie Pokhara aan sy oewer. Rondom ons toring die geweldige Himalaja. Bo is die lug baie blou.

Die kloue van 'n jong Egiptiese aasvoël, Kevin, omklem my opgestopte linkerhandskoen. Scott Mason, 'n Brit en die voëlafrigter, sit reg agter my - ons harnasse vas aan die hangvlieër.

Scott stuur die skermvlieër moeiteloos na 'n termiese stroom. Ons begin stadig opwaarts spiraal binne-in die warm lugstrome wat opstyg vanaf die aardoppervlak namate dit deur die son verhit word.

Kevin ry vir 'n paar oomblikke op my hand, sy swart ogies flits heen en weer. Dan skop hy weg en sweef op in die wasige lug. Ek trek my hand terug agter die kabels - heeltemal ekstaties, lighoofdig van die opwinding, van die koue lug wat verby my valhelm stroom.

Vlieg saam op bladsy 82.